Ła Siviltà Veneta in Viła (I parte)

El vałor de ła testimoniansa

A’l dì de ancò łe viłe venete łe ze testimonianse architetòneghe de gran vałor evocadivo e par de pì łe raprezenta de i senji de inportante vałor paezajìstego inte’l teritorio. Senji che co’l tenpo i vien senpre pì de difìsiłe łetura ma che i ne dà uncora deso ła raprezentasion presiza de cueło che’l jera el modeło de’l paezajo veneto produtivo cusì come che’l ze stà pianifegà inte ła só època.

Łe viłe venete, par come che łe jera stà struturàe e integràe inte’l teritorio, no łe pol èsar considaràe solche par cuanto che revarda ła monumentałidà de ła fàbrega paronałe, de i zardini o dei i parchi darente, ma łe ga da èsar studiàe in senso pì anpio cofà modeło de un sistema insentadivo, produtivo, sosiałe, econòmego, e paezajìstego che’l ga raprezentà na costante inte ła Storia Veneta. Parché se łe testimonianse architetòneghe pì evidenti de’l dì de ancó łe ne porta a considarar solche el parìodo stòrego coinsidente co l’època de’l Stato da Tera de ła Repùblega Veneta, A ze da tènjar conto che testimonianse uncora pì antighe łe ne parla de un teritorio veneto da senpre popołà de architeture che łe conbinéa rasionalmente ła rezidensiałidà co łe funsion de produsion e marcà.

Ła storia pì antiga

Inte ła Regio X Venetia et Histria A se catéa łe mèdeme tipołozìe architetòneghe abitadive e produtive che łe ghe jera in tuto el teritorio de l’Inpero Roman. Ła tipołozìa pì intaresante ła ze cuela de ła villa simplex rustica, o anca villa urbana et rustica, parché ła raprezenta el modeło funsionałe (ma nò architetònego) pì antigo che se pol ciapar a refarimento par łe viłe venete de l’època moderna. A’l dì de ancó A se cata un pochi de cazi de ruine de ‘sta sorta, emerse da i scavi, prinsipalmente in provinsa de Varona.

Arcuanto inportanti i ze anca i resenti scavi archeołòzeghi che i ze drio ndar vanti in Łaguna, soto ła diresion de l’Univarsità Ca’ Foscari de Venesia, che pian pianel i ne restituise na fotografìa de un teritorio veneto łagunare dezà antropizà domiłe ani indrìo, co struture architetòneghe de gran cuałità che łe integréa ła parte paronałe co cueła produtiva che, in chel contesto, ła revardéa el sfrutamento de ła sałine e de łe vałe da pesca.

Dapò de’l parìodo de’l Tardo Inpero e de i sècołi de crize demogràfega e econòmega de l’Alto Medio Evo, A gavemo co ła renàsita de l’Ano Miłe el dezviłupo de łe corte fortifegàe, inte łe varie granze e gastaldìe sparpanjàe inte’l contado veneto, che łe va a costituìr ła controparte łàica a l’atività insentadiva agrìcoła portà vanti par sècołi da łe abasìe de i órdeni rełijozi. Na parte de ‘ste corte agrìcołe medievałe ła sarà destinà a deventar łe fondasion, o el nucleo architetònego de dezviłupo, par łe future viłe che łe venjarà dapò.

Andrèa Davanso Architeto  (Andrea Davanzo Architetto)

NOTA: inte l’imàzene in cao a l’artìgoło ła foto de i resenti scavi archeołòzeghi a Łio Picenin. In primo pian el muro de fondasion de ła viła de època romana e, par dadrìo, ła Łaguna Nord. Inte’l sfondo ła gronda łagunare co Altin.

Leggi altri articoli:

Łuna

ŁUNA (2019)(Andrea Scarcia) Cuante parołe scoltade de sconto fra le stełe in noti de argento cuanti segreti incastrài inte’l vento...

VAI ALL'ARTICOLO >>