Recension de’l film “Le città di pianura”

El film “Le città di pianura”, prezentà inte l’ano 2025, el ze stà scrito e direto da’l rezista bełumat Francesco Sossai e anbientà inte’l Veneto de’l dì de ancó. Se el vałor artìstego de na òpara el se ło mezura da’l fato che ‘sta cuà ła ne łasa pì dubi che conferme, pì domande che resposte, łora par el film de Sossai el zudisio finałe el se conferma da’l bon pozidivo, soratuto parché ła descrision de’l Veneto e de i Veneti de l’època contenporanea ła raprezenta da senpre un sojeto asè dełicatin da ciapar par man. E no podarìa èsar diversamente vista l’abondansa de stereòtipi e łoghi comuni, anca bastansa insulsi e banałi, magari autoałimentài co consapevołesa da i veneti stesi par via de na condota serte volte masa autoindulzente e suparfisiałe. Par ‘sto motivo chi che’l ze un fià masa sensìbiłe el podarìa anca stracapir i primi menuti de’l film scanbiàndoło par l’enèzema comedia a l’itałiana che ła se strasina un fià cofà el clàsego road movie e un fià cofà na prevedìbile òpara sora ła crize de na zenerasion. A na prima ociada, de fati, ła copia de i do protagonisti ła par vołerse mostrar cofà che ła fuse na varsion veneta e desposente de Boldi e De Sica pitosto che na repropozision moderna de’l Gato e ła Bolpe, ma ‘sta òpara ła ze tuto fora che un fumeton didascàłego o un scherso tirà masa pa’ łe łonghe. ‘Sto film no’l ze na narasion in sé ma, pitosto, un modo de contar storie de parsone e łoghi traverso desenji zvelti e zbosài invese che co piture presize e ben definìe.

‘Sto stiłe descritivo el ze parfetamente funsionałe par proar a vantar cueła che ła ze l’identità veneta pì auténtega, fora da i schemi e da łe banałizasion, desenjada co fegure de parsone che in aparensa łe se mostra inaferàbiłe – sprote e restìe a l’isteso tenpo – ma che drioman łe vien fora a tuto tondo co łe só łuze e łe só onbre. Onbre e fantazmi interiori zenerài da situasion mai resolveste che i do protagonisti de ła Val Bełuna i prefarise łasar sospeze rento un łinbo alcołègo fato de goti bevùi co finta spavalderìa par scóndar invese na trista rasenjasion. Na storia che ła pararìa ciapar ‘sta diresion ireversìbile fin cuando no’l se zonta anca el terso conpanjo de viajo, a dir un zóvane studente de orìzene meridionałe che’l studia architetura a Venesia, ma abitando a Mestre, asè timidin e poco seguro de sé. Da prinsipio el pararìa un Penocio stravià e dezorientà da i stranbesi e da i bagordi de’l Gato e ła Bolpe ma, drioman che l’aventura de’l trio la sèvita tra strade, paezi e goti, ‘sto tozo pian pianel el ghe ne vien fora co pì consapevołesa grasie a l’influensa de i só amighi novi che, a’l de łà de ła crize ezistensiałe che i ze drio patir, i ga uncora vivo rento de łori un sciantizo de zoja de vìvar che i vol trazmétar in tuti i modi a’l zóvane studente. A se pol dir che’l tozo da Penocio el se trasforma drioman inte un savio Grejo Parlante che da brao architeto el ghe proa a desenjar, sora i tovajołi de carta, ła mapa de tuta ła peregrinasion che i gavéa parcorso, finendo cusì par èsar łu a sernir l’ùltema tapa de un viajo onde che nisun el jera stà bon de catarghe el cao e ła coa.

Se l’identità veneta ła ne vien mostrà cusì inaferàbiłe e anbigua anca ła Tera veneta ła ne vien mostrà scuazi senpre in modo evazivo, magari vista da ła sojetiva de’l fenestrin de na màchina o de un treno in movimento o, in tuti i modi, traverso el butar l’ocio un fià in presa e fursi sorapansiero. Co ‘sta sorta de zvardo dezincantà A vien scansełà l’idèa de un paezajo intendesto cofà łe sòłite siene da cartołina o da ente de promosion turìstega: ła màchina da preza de fati, invese che mostrar un “paezajo veneto”, ła ne mostra el “teritorio veneto” co tuti i só prezi ma anca co tute łe só critisità. Ła pianura de’l tìtoło, cueła tra Prealpe e łaguna, a i oci de’l studente foresto ła par da’l bon asurda e stranba, na sorta de łabirinto onde che, in mezo a i canpi coltivài, A se cata una drioman de cheł’altra łe caze de ła borghezìa – el cor de ła sosietà veneta – fate su a formar n’ànbito definìo tecnegamente (e negadivamente) urban sprawl, a dir “sità sparpanjà”. Ansi, inte’l cazo veneto A se pol da’l bon parlar de na “megałòpołe sparpanjà”. Co’l zvardo de’l rezista che’l se fa senpre pì crìtego cuando che’l ga da confrontarse co łe cusì dite infrastruture – inte’l spesìfego autostrade, aeroporti o anca el petrolchìmego de Marghera – che łentamente łe ze drio rozegar un teritorio che da masa tenpo el ga renunsià a èsar Tera: na denunsia che ła vien esplisità anca traverso łe parołe presize de un de i intèrpreti. Ma proprio ‘sta parte de crìtega sosiałe (e fursi anca połìtega) ła riscia de costituir un ponto débołe de’l film, par via de ła scritura de i eventi un fià masa tirà par i cavełi da’l ponto de vista de ła verosomejansa. E ‘sto difeto el ze conplementare a cueło che invese el ze el ponto de forsa de’l film, a dir el mostrar sensa zudegar. O mejo: mostrar inte’l modo pì eficase posìbile par łasar el zudisio finałe a ła cosiensa de’l spetador. E fin tanto che el film el sèvita ‘sto binario łora el funsiona ben.

Anałezando altri ponti de critisità A se pol dir che ła concluzion de ła storia portà vanti da’l parsonajo inpersonà da Andrea Pennacchi ła par un fià masa tirà via e fursi ła gavarìa merità un fià pì de inprofondimento, visto che ła ze un de i piłastri che sora de cuełi A stà in piè la sienejadura. N’altro ełemento che’l podarìa èsar identifegà cofà un ponto crìtego el ze l’aspeto lenguìstego. Pì presizamente A salta sùito a łe recie che, siben che i do protagonisti inte ła finsion i sipia bełumat, via de tuto i parla in itałian co na cadensa che ła remanda de pì a łe varietà łonbarde visto che i do atori i ze da’l bon orizenari de cheła rejon. Cuà e łà A se cata calche ełemento lesegałe tipegamente veneto ma, a parte cueło, no ghe ze njente che el posa èsar recondoto a ła łengua veneta inte ła só varietà setentrionałe. ‘Sto partegołare el podarìa èsar intarpretà cofà un ponto a sfavor de’l film parò biò anca pensar che par otènjar un rezultado lenguistegamente conforme i autori i gavarìa dovùo rescrivar tuti i diàłoghi metendo in canpo na conpetensa lenguìstega che no ła ze a ła portada de tuti. Co’l riscio de catarse a sentir parlar na varietà rejonałe de l’itałian pseudovèneta magari bona par łe fiction o łe reclan de ła tełevizion ma totalmente fora łogo inte na òpara che invese ła se propone in modo serio. Donca, segondo l’opinion de chi che’l scrive, A ze mejo che l’aspeto łenguìstego el sipia stà portà vanti cusì pitosto de gaverse catà a scoltar diàłoghi da sinepaneton.

Par conclùdar va dito che na serta crìtega sinematogràfega ła ga scrito che el film de Sossai el gavarìa ciapà ispirasion da Amici Miei de Monicelli o dal Sorpasso de Dino Risi. A opinion de chi che’l scrive fursi A se cata pì atinensa co’l segondo de i do film sitài, siben che rento l’òpara i vien a l’ocio co pì evidensa serti ezenpi de fełinizmi stiłìsteghi, magari in refarimento a ła siena inisiałe de l’ełicòtero o cuando che i diàłoghi i vien sfumài co’l rumor de fondo. Ciaramente parlemo de “fełinizmi” siben che no ze mìa coreto parlar de un film da’l bon “fełinian”. De fati el só ponto de forsa ła ze propio l’orizenałidà che co cueła el rezista el propone na só ciave de łetura par na Tera e un Pòpoło che i sèvita a cavarse fora da tuti i tentadivi de categorizasion e rasionałizasion cuando che, invese, altri autori mìa boni de vantar na ciave de łetura coerente, e rajonà, i fenise par banałizar el tuto co i sòłiti stereòtipi e łoghi comuni. E donca Francesco Sossai co ła só vizion, e forte de na rezìa senpre prezente e de na cołona sonora da’l bon intivà, el porta caza un pì che onesto e godìbiłe rezultado.