I Ezełini (4 artìgołi)

ONARA – A no ne ze nota l’orìzene ezata de ła fameja de Ezełin III. El cronista Rołandin el reporta el nome de Arpon cavałier venjesto zo da ła Zarmania co l’inperador Corado II. Ma el primo esponente de ła stirpe che conosemo diretamente traverso de documenti el ze Èzeło I, castełan de Onara e triznono de Ezełin III. El só nome l’è contenjesto inte na pergamena datà 6 agosto 1074 redata “in villa Aunaria”. E defati ła fameja ła se ciamava “da Onara” e a Onara ła gaveva ła só dimora prinsipałe. Solche inte’l 1198, co Ezełin III el gaveva pena cuatro ani, el casteło de Onara el vien destruto da i Padoani e ła fameja ła se sposta inte’l casteło de Roman, pì seguro e visin a łe montanje, ciapando el nome “da Roman”. El casteło de Onara el vien zbandonà definidivamente. El sito de’l fortiłisio co’l pałudo visin l’è deventà un parco naturałìstego vizitàbiłe, ndove che A se połe védar ła capeła de’l casteło, ùnega strutura soravisùa in oto sècołi.

EZEŁIN III (1194 – 1259) – zenarałe e comandador formidàbiłe, Ezełin III l’è stà ła parsonałità pì inportante de ła Teraferma veneta de’l só sècoło. Ezełin el zera fioło de Ezełin II e’l fazeva parte de ła fameja de i Da Roman, cazada nòbiłe de canpanja che de frente ła fazeva sentir el só podere inte łe sità otenjendo incarghi połìteghi inte i governi comunałi. Ma Ezełin III par via de łe só abiłità połìteghe e stratèzeghe el riva a controłar mìa calche comun come che’l gaveva fato só pare ma a dominar l’intiera Marca Trevizana. Par otenjer ‘sto rezultado, parò, Ezełin el se vałe anca de l’ałeansa e de l’amighesa co l’inperador Federigo II, che’l ghe consede parfin ła man de só fioła Selvaja. E a Ezełin de juto A ghe ne serviva tanto, gavendo da afrontar un nùmaro grando de nemighi: el marcheze de Este, el conte de San Bonifaso, i Da Camin, só fradeło Alberigo e presto anca el papa, che no’l tołerava l’amighesa tra łu e l’inperador.

ŁA MARCA – el teritorio che’l vede Ezełin III protagonista el ze “ła Marca”, cheła zona, par dirla co łe parołe de Dante da’l canto IX de’l Paradizo, “che siede tra Rïalto e le fontane di Brenta e di Piava” e “che Tagliamento e Adice richiude”. Ła ciapava rento, donca, tuta l’atuałe Teraferma veneta (cavando solche el Dogado) e ła zera na sudivizion de’l Sacro Roman Inpero, governà pa’l pasà da un marcheze, anca se co’l tenpo, nasùi i comuni, l’inperador el fa senpre pì fadiga comandar e soło serte volte el ze bon de inpor un só vicaro. Par ‘sto fato cuà Ezełin III el rezultava ùtiłe asè par Federigo II, anca se mai el ze ofisialmente deventà vicaro inperiałe, sendo calcosa de pì potente e manco ofisiałizà. Łe sità pì inportante de ła Marca łe zera Verona e Padoa, dapò anca Trevizo e Visensa. De frente ła Marca ła venjeva definìa “Marca de Verona” (“Marca de Trevizo” ła indegava invese soło na parte orientałe).

ŁA CROZADA E ŁA FINE – ła fortuna de Ezełin III ła scomisia fenir co ła morte de Federigo II, só amigo e protetor, capità inte’l 1250. Par calche ano el ze bon de mantenjer łe sità de ła Marca e a tenjerghe testa a i só nemighi, anca ałeàndose co altri siori amighi de l’Inpero cofà Oberto Pallavicino, inportante nòbiłe łonbardo. Ma propio el podere e i domini anpi i fa de Ezełin III el prinsipałe aversaro par el papa da bàtar zo dopo de ła sconparsa de Federigo. E cusì inte’l 1255 papa Ałesandro IV el ło scomùnega e el bandise na crozada contro de łu. A ła fine Ezełin el vien batùo e caturà so’l fiume Ojo e el more in poco tenpo in prezon (tra setenbre e otobre de’l 1259). Co ła só fine A tèrmena el sistema de podere e de controło che’l gaveva creà e A venjarà oparà na pezante damnatio memoriae contro de łu. Par cueło A ne resta de ła só figura na imàzine de tirano e de omo sanguinario, imàzine che soło deso i stòreghi i scomisia revałutar.

~

Da’l Łunaro Veneto 2021, Apriłe.

Dizitałizasion de’l testo de Apriłe 2021 de’l Łunaro Veneto 2021.
Reprodusion autorizà da Academia de ła Bona Creansa

Leggi altri articoli: