Łe łimonare de’l Garda: ła coltivasion de łimonari pí setentrionałe de’l mondo

A par che ła coltivasion de i łimonari rente łe rive de’l łago de Garda ła gai vudo inisio a Garnjan inte’l XIII sècoło, inte on convento de frati fransescani. Grasie a’l dolse microclima de’l łago, ła produsion de i łimoni ła ze sta’ favorìa da ła Repùblega de Venesia che ła ga incorajà el nàsere de łe łimonare; łe łimonare łe gera struture terasà che łe protezeva i fruti da’l fredo.

Daspò, i łimoni i venjeva mandà, via Tórbołe, inte’l nord Europa, spesialmente inte’l Inpero ostro-ongàrego, fin in Rusia. Ła crize de ła produsion de i łimoni ła ze scumisià dopo l’anesion a’l Renjo d’Italia, parché i agrumi ch’A venjeva da’l Sud i costava manco schei e anca parché A se gaveva da poco descoverto l’àsido sìtrego sintètego.

Al dì de oncò, asè łimonare łe ze stà recuperà. Tra łe łimonare uncora in funsion, a Garnjan, A recordemo ła vecia łimonara “Ła Małora”, che ła tołe el nome da’l visin scaranto, indóe ch’A vien coltivà ła famoza e gran bona varietà autòctona Madernina.

A ze justo sotołineare che i łimoni de’l Garda i ze de cuałità supariore respeto a cuełi del Sud de l’Itałia, daché i dura de pì, i ze carghi de oji esensiałi, i ga na scorsa pì fina e na piasévołe asidità; grasie a tute ‘ste caratarìsteghe, i łimoni de’l Garda i ze parfeti par èsar doparài in arcuante risete in cuzina.

A i tenpi de ła Repùblega de Venesia, ła produsion de agrumi par l’esportasion, ła gera sora de tuto, de łimoni, come za dito, ma A se coltivava anca naransari dolsi, destinà a’l consumo łocałe. Intaresante e abondante anca ła coltivasion de i sedri: da cuesti, inte’l XIX, A se recavava gran boni e presiozi łicori che, inte’l pasà, i gera vendù spesialmente a ła comunità ebràega ch’A viveva inte’l mantoan e che ła gaveva bezonjo de i sedri par ła serimonia rełijoza de i Tabarnàcołi.

Tra i agrumi de l’alto Garda A ghe gera anca i naransari amaròsteghi che, daché i ze pì rezistenti a’l fredo, i creseva ben anca fora da’l parìmetro de łe łimonare e i venjeva coltivà par èsar incalmà.
Anca a’l dì de oncó, A ze fàsiłe inacòrzarse de ła prezensa de ‘ste maravejoze piante, spasezando, par ezenpio, par łe vie de Sirmion o Bardołin o de altri paezi banjà da’ l łago de Garda.

E donca, viva i agrumi de ła Venetia.


Diego R.
Łimoni de'l Garda 2

Leggi altri articoli: